ADHD en autisme samen: herkenning, diagnose & behandeling

De wereld om je heen voelt soms als een lawaaierige, onvoorspelbare plek, toch? Je probeert je staande te houden, maar de energie die het kost om simpelweg te ‘zijn’, is soms overweldigend. Misschien herken je dat gevoel. Het gevoel dat je tegelijkertijd te veel en te weinig tegelijk bent. We hebben het hier over de fascinerende, maar complexe realiteit van een dubbele diagnose ADHD en autisme.

Voor velen ben je niet gewoon ‘anders’; je ervaart de wereld door twee krachtige, soms tegenstrijdige, brillen. Deze combinatie, vaak aangeduid als ‘AuDHD’ door de community, vormt een uniek profiel. Het begrijpen van deze overlap is de eerste stap naar meer rust en zelfacceptatie. Laten we samen dit terrein verkennen, met aandacht voor wat jij nodig hebt.

Wat is de dubbele diagnose ADHD en autisme precies?

Je hebt vast al gehoord van ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) en ASS (Autismespectrumstoornis). Beide zijn neurobiologische ontwikkelingsstoornissen. Ze beïnvloeden hoe je brein informatie verwerkt, hoe je communiceert en hoe je met prikkels omgaat. Wanneer iemand aan beide voldoet, spreken we van een dubbele diagnose.

Vroeger dachten professionals vaak dat autisme en ADHD elkaar uitsloten. Dat is achterhaald. Onderzoek toont aan dat een aanzienlijk deel van de mensen met autisme ook ADHD-kenmerken vertoont, en vice versa. Het is dus absoluut geen zeldzaamheid; het is jouw unieke neurologische bedrading.

De overlappende kenmerken

Het lastige van ADHD autisme overlap zit hem in de subtiele kruisbestuiving van symptomen. Soms lijkt een kenmerk het ene moment op ADHD en het volgende moment op autisme. Dit maakt het voor jou en voor hulpverleners soms lastig om de vinger erop te leggen.

Denk bijvoorbeeld aan moeite met focus. Bij ADHD komt dit vaak door interne onrust of gebrek aan interesse. Bij autisme kan het komen door overweldigende sensorische input. Het resultaat is hetzelfde – je kunt je niet concentreren – maar de oorzaak en de oplossing verschillen.

Hier zijn enkele veelvoorkomende gebieden waar de twee elkaar raken:

• Executieve functies: Moeite met plannen, organiseren en starten van taken. Dit zien we sterk bij beide diagnoses.
• Sociale interactie: Je wilt contact, maar de onvoorspelbaarheid van sociale regels (autisme) gecombineerd met impulsiviteit (ADHD) maakt het moeilijk.
• Sensorische verwerking: Zowel mensen met ADHD als mensen met autisme zijn vaak over- of ondergevoelig voor geluid, licht of aanraking.
• Regulatie van emoties: Emoties komen heftig binnen en je vindt het lastig om ze te managen. Dit kan leiden tot intense ‘meltdowns’ of ‘shutdowns’.

De paradoxale ervaring van AuDHD

Als je leeft met deze dubbele diagnose, ervaar je vaak een constante innerlijke strijd. Dit is waar de subtiele, warme benadering essentieel is, want je beleeft de wereld vaak in extremen.

VIDEO: Autisme en ADHD: hoe om te gaan met een dubbele diagnose | Siri Nelson | TEDxUAlberta

Hyperfocus versus afleidbaarheid

Heb je dat ook? Je kunt uren verdwalen in een project waar je helemaal door gegrepen wordt – de hyperfocus van ADHD, vaak gekoppeld aan een speciale interesse vanuit je autistische kant. Maar zodra het saaie, noodzakelijke werk komt, verlies je de draad volledig. Je vergeet afspraken, of je mist belangrijke stappen in een proces. Deze onvoorspelbare stroom van aandacht is uitputtend.

Structuur versus behoefte aan spontaniteit

Aan de ene kant hunkert jouw autistische kant naar voorspelbaarheid, routines en duidelijke regels om de chaos van de wereld te beheersen. Aan de andere kant borrelt de ADHD-energie, die verlangt naar nieuwe prikkels, avontuur en het doorbreken van diezelfde routines. Dit creëert een spanning die veel energie kost: je creëert een perfect schema, alleen om het de volgende dag met geen mogelijkheid te kunnen volgen. Het begrijpen van de verschillen tussen ADHD en autisme kan helpen bij het navigeren door deze innerlijke conflicten.

Sociale complexiteit

Je observeert mensen nauwkeurig. Misschien heb je sociale scripts aangeleerd om je aan te passen (masking). De ADHD maakt je soms impulsief in je reacties, waardoor die scripts plotseling falen. Je wilt oprecht contact, maar de combinatie van sociale onzekerheid (autisme) en de neiging om te veel te zeggen of te onderbreken (ADHD) maakt het contact soms stroef. Dit leidt vaak tot intense sociale vermoeidheid, de beruchte sociale vermoeidheid bij ADHD en autisme.

Praktische handvatten voor jouw dagelijks leven

Weten wat je hebt, is één ding. Maar hoe pas je dit toe in jouw dagelijks leven, zodat je je minder overweldigd voelt? De sleutel ligt in het accepteren van de dualiteit en het vinden van strategieën die beide kanten bedienen.

Meer over dit onderwerp

Hier zijn enkele informatieve links speciaal over Dubbele diagnose adhd autisme.

• ADHD en Autisme: De kenmerken en overeenkomsten in beide …
• ADHD? Grote kans dat je ook autisme hebt – npo.nl/npo3

Structuur op maat maken

Vergeet rigide planningen die ‘perfect’ lijken op papier. Jouw planning moet flexibel zijn, net als jij. Gebruik visuele hulpmiddelen, want die spreken vaak zowel de behoefte aan orde (autisme) als de behoefte aan visuele input (ADHD) aan.

• Time-blocking met buffertijd: Plan taken, maar bouw altijd extra tijd in. Gebruik timers om je te waarschuwen wanneer een taak eindigt, wat de ADHD helpt bij de overgang.
• Externe organisatie: Vertrouw niet op je werkgeheugen. Gebruik duidelijke, vaste plekken voor sleutels, portemonnee en belangrijke documenten. Dit vermindert de chaos die de ADHD veroorzaakt.
• ‘Body doubling’: Soms helpt het enorm als iemand anders aanwezig is, zelfs als diegene iets anders doet. Dit helpt bij het ‘aan de slag gaan’ (ADHD) zonder de druk van constante interactie (autisme).

Omgaan met sensorische input

Als je merkt dat bepaalde prikkels je uit balans brengen, is het cruciaal om je omgeving aan te passen. Dit is vaak een topprioriteit bij het managen van sensorische overprikkeling bij dubbele diagnose.

• Creëer een rustplek: Zorg voor een veilige, prikkelarme zone thuis waar je je kunt terugtrekken als de wereld te veel wordt. Dit is jouw ‘recharge station’.
• Investeer in hulpmiddelen: Noise-cancelling koptelefoons, verzwaringsdekens of zonnebrillen voor binnen kunnen een enorm verschil maken in je dagelijkse energieniveau.
• Beweging als anker: Intense beweging, zoals sporten of zelfs wiebelen, kan helpen om overtollige energie kwijt te raken (ADHD) en je tegelijkertijd beter te gronden in je lichaam (autisme).

Acceptatie van ‘masking’ en energiebeheer

Je hebt waarschijnlijk veel energie gestoken in het ‘normaal’ lijken. Dit heet masking. Het is uitputtend. Leer je energiebudget kennen. Wat kost je de meeste energie? Sociale situaties? Onverwachte veranderingen? Beperk deze activiteiten wanneer je weet dat je ze moet doen.

Wees eerlijk tegenover de mensen die je vertrouwt over wat je nodig hebt. Het communiceren van jouw behoefte aan rust na een drukke dag is geen zwakte; het is zelfzorg. Dit is essentieel voor het verminderen van de kans op een latere ‘crash’.

Zoek professionele ondersteuning

Het navigeren door symptomen ADHD en autisme tegelijkertijd vereist deskundige begeleiding. Zorg ervoor dat de professional die je helpt ervaring heeft met deze dubbele diagnose. Zij begrijpen de nuance en voorkomen dat ze de symptomen alleen aan de ADHD of alleen aan het autisme toewijzen.

Therapie kan zich richten op:

1. Cognitieve vaardigheden aanleren om met impulsiviteit om te gaan.
2. Het ontwikkelen van strategieën voor emotieregulatie.
3. Het verminderen van onnodige sociale druk (masking).
4. Het managen van de hyperfocus om ook noodzakelijke taken uit te voeren.

Jouw brein werkt anders, maar dat maakt jou niet minder waardevol. Het vraagt alleen om een andere handleiding. Door de unieke manier waarop jouw ADHD en autisme samenkomen te begrijpen, kun je strategieën vinden die echt voor jóu werken.

Veelgestelde vragen over dubbele diagnose

Is de dubbele diagnose ADHD en autisme hetzelfde als PDD-NOS en ADHD?

Nee, niet precies. PDD-NOS (een oudere term binnen het autismespectrum) is een specifieke vorm van autisme. Tegenwoordig gebruiken we Autismespectrumstoornis (ASS). De dubbele diagnose verwijst simpelweg naar de gelijktijdige aanwezigheid van de criteria voor ADHD én de criteria voor ASS.

Hoe weet ik of ik zowel ADHD als autisme heb?

De diagnose stel je in overleg met een gespecialiseerde psychiater of klinisch psycholoog. Zij gebruiken gestandaardiseerde tests en interviews om te bepalen of je voldoet aan de criteria voor beide stoornissen, en hoe deze zich tot elkaar verhouden.

Is medicatie voor ADHD ook effectief bij een dubbele diagnose?

Soms wel, maar niet altijd op dezelfde manier. Medicatie voor ADHD kan helpen bij de aandacht en impulscontrole. Echter, als de kernproblemen liggen bij sensorische overprikkeling of sociale angst, is gedragstherapie vaak even belangrijk als medicatie.

Kan ik mijn autistische en ADHD-trekjes van elkaar scheiden?

Dit is heel moeilijk, omdat ze elkaars symptomen beïnvloeden. Het doel is meestal niet om ze te scheiden, maar om te leren hoe de combinatie jouw dagelijks leven beïnvloedt, zodat je gerichte strategieën voor die combinatie kunt ontwikkelen.

Autisme en depressie komen vaker samen voor dan je op het eerste gezicht zou denken. Het is belangrijk om de oorzaken, symptomen en mogelijke hulp bij autisme en depressie te begrijpen, omdat vroege herkenning en passende ondersteuning cruciaal zijn voor het welzijn van de persoon met autisme. Het omgaan met sociale uitdagingen, sensorische overprikkeling en de druk om te voldoen aan neurotypische verwachtingen kan leiden tot gevoelens van stress en isolatie, wat de kans op het ontwikkelen van depressieve klachten vergroot.