Hoe herken je autisme

Misschien loop je al een tijdje rond met vragen. Je merkt dingen bij jezelf of bij iemand in je omgeving die anders lijken te gaan dan bij de meeste mensen. Die subtiele verschillen, die soms voelen als een heel eigen handleiding voor het leven. Het is heel natuurlijk dat je je afvraagt wat deze patronen betekenen. Wat betekent het eigenlijk om autisme te herkennen? Dit is een reis van ontdekking, en ik neem je graag mee door de verschillende facetten ervan.

Wat is autisme precies?

Autisme, of beter gezegd het autismespectrumstoornis (ASS), is geen ziekte die je ‘krijgt’. Het is een manier van zijn, een neurologische bedrading die anders werkt. Het beïnvloedt hoe je de wereld waarneemt, hoe je communiceert en hoe je omgaat met sociale situaties. Iedereen die autisme heeft, ervaart dit anders. Daarom spreken we van een spectrum; het is een breed gebied met veel variaties.

Het herkennen van autisme begint bij het begrijpen dat er geen ‘one-size-fits-all’ plaatje bestaat. Sommige kenmerken zijn heel duidelijk zichtbaar, terwijl andere diep vanbinnen spelen. Het gaat erom de unieke kwaliteiten en de uitdagingen die bij deze bedrading horen, te zien en te waarderen.

De sociale interactie en communicatie

Een van de meest besproken gebieden bij autisme betreft de sociale omgang. Dit betekent niet dat mensen met autisme geen verbinding willen. Integendeel, de behoefte aan verbondenheid is vaak groot. De *manier* waarop verbinding tot stand komt, verschilt.

Let op de volgende signalen:

• Non-verbale communicatie: Vind je het lastig om oogcontact te maken of te houden? Of begrijp je gezichtsuitdrukkingen van anderen niet altijd direct?
• Onderlinge gesprekken: Misschien merk je dat je gesprekken heel letterlijk neemt. Sarcastische opmerkingen of dubbele betekenissen zorgen voor verwarring. Je geeft misschien de voorkeur aan eenrichtingsverkeer, waarbij je veel vertelt over een onderwerp dat jou boeit.
• Sociale regels: Onuitgesproken sociale regels lijken soms onzichtbaar. Je kunt je afvragen waarom mensen op een bepaalde manier reageren in groepen.

Het herkennen van deze specifieke kenmerken van autisme helpt je te begrijpen waarom sociale situaties soms uitputtend voelen. Het is geen gebrek aan interesse, maar een andere verwerking van sociale informatie.

Beperkte, repetitieve patronen in gedrag en interesses

Dit is vaak een heel herkenbaar aspect van autisme. Je hebt misschien intense interesses, ook wel ‘speciale interesses’ genoemd. Dit zijn onderwerpen waarover je enorm veel kennis opbouwt en waar je uren mee bezig kunt zijn. Dit kan variëren van treintijden tot middeleeuwse geschiedenis.

Daarnaast speelt de behoefte aan routine een grote rol. Verandering in dagelijkse structuur kan veel stress veroorzaken. Dit heeft te maken met de behoefte aan voorspelbaarheid. Hoe herken je dit bij jezelf?

• Vasthouden aan routines: Elke dag op dezelfde manier aankleden, dezelfde route naar je werk nemen of altijd dezelfde volgorde aanhouden bij het eten.
• Herhalend gedrag (stimming): Dit is gedrag dat helpt bij het reguleren van emoties of overprikkeling. Denk aan friemelen met objecten, met je handen wiegen of op een bepaald geluid reageren door bijvoorbeeld te tikken. Dit is een belangrijk zelfregulerend mechanisme.
• Sterke focus: Wanneer je eenmaal geconcentreerd bent op een taak, is het moeilijk om dit los te laten, zelfs als er iets dringends gebeurt.

Het is belangrijk om te weten dat deze vaste patronen en intense interesses vaak bronnen van vreugde en expertise zijn. Ze geven houvast in een vaak overweldigende wereld. Meer diepgaande informatie over de diverse uitingen van autisme vindt u in ons artikel over de kenmerken van autisme.

Sensorische gevoeligheden: Hoe de wereld binnenkomt

Misschien is dit wel een van de meest onderschatte aspecten bij het herkennen van autisme: de zintuiglijke verwerking. Mensen met autisme ervaren hun zintuigen vaak intenser, of juist minder intens, dan neurotypische mensen.

De omgeving kan daardoor heel anders aanvoelen. Denk aan:

• Overgevoeligheid (hypergevoeligheid): Fel licht, harde geluiden (zoals stofzuigers of sirenes), bepaalde texturen van kleding, of sterke geuren kunnen ondragelijk zijn. Dit leidt snel tot overprikkeling.
• Ondergevoeligheid (hypogevoeligheid): Soms voel je pijn of temperatuur minder goed aan, of zoek je juist veel prikkels op, bijvoorbeeld door harde muziek te luisteren of vaak te bewegen.

Als je merkt dat je na een dagje winkelen of op een druk feestje compleet ‘leeg’ bent, dan speelt sensorische overbelasting waarschijnlijk een grote rol. Je hersenen verwerken simpelweg te veel informatie tegelijkertijd. Dit is een cruciaal punt bij het in kaart brengen van jouw unieke profiel.

VIDEO: Autisme herkennen bij volwassenen – Veelvoorkomende tekenen en kenmerken van autistische volwassenen

Onmisbare bronnen

Hier is een samengestelde lijst van links die je alles vertellen over Hoe herken je autisme.

• Hoe kan ik autisme herkennen? – NVA

Uitdagingen in de executieve functies

Executieve functies zijn de mentale vaardigheden die je helpen bij het plannen, organiseren en uitvoeren van taken. Dit zijn de ‘managementtaken’ van je brein. Bij autisme kunnen deze functies soms minder soepel lopen.

Dit zie je terug in:

• Planning en starten: Het opdelen van een grote taak in kleine stappen en vervolgens beginnen met die taak, kan enorm veel energie kosten.
• Flexibiliteit: Moeite met schakelen tussen verschillende taken of het aanpassen van een plan als de omstandigheden veranderen.
• Tijdsbesef: Het inschatten van hoe lang iets duurt, of het op tijd afkrijgen van taken, kan lastig zijn.

Het is belangrijk om te beseffen dat dit geen luiheid is. Het is een daadwerkelijke moeilijkheid in het aansturen van je eigen gedrag en processen. Hulpmiddelen of externe ondersteuning kunnen hier vaak enorme verlichting bieden.

Autisme bij volwassenen herkennen

Veel volwassenen die gediagnosticeerd worden, hebben hun hele leven al ‘gecamoufleerd’. Ze hebben geleerd om de sociale interacties na te bootsen die ze om zich heen zien. Dit kost ontzettend veel energie. Dit proces noemen we ‘maskeren’ of ‘camoufleren’.

Wanneer je maskeert, voel je je vaak aan het einde van de dag uitgeput. Dit is een sterke aanwijzing dat je meer energie besteedt aan ‘normaal doen’ dan aan jezelf zijn.

Vragen die je jezelf kunt stellen als je vermoedt dat je autisme hebt als volwassene:

1. Heb ik chronische vermoeidheid, vooral na sociale activiteiten?
2. Voelde ik me op school of op het werk vaak anders dan mijn collega’s of klasgenoten?
3. Zijn er specifieke situaties die ik altijd vermijd omdat ze me overweldigen?
4. Krijg ik vaak te horen dat ik ’te intens’ of juist ’te afstandelijk’ ben?

Het herkennen van autisme is vaak een puzzelstukje dat op zijn plaats valt. Het geeft een verklaring voor levenslange ervaringen en patronen.

Het belang van professionele hulp

Als je veel herkent in bovenstaande beschrijvingen, kan het waardevol zijn om dit verder te onderzoeken. Zelfinzicht is prachtig, maar een professionele diagnose geeft duidelijkheid en toegang tot passende ondersteuning.

Denk hierbij aan een diagnostisch onderzoek door een psycholoog of gespecialiseerd centrum. Zij kijken naar jouw levensverhaal en vergelijken de ervaren kenmerken met de officiële criteria. Dit proces is er niet om je in een hokje te plaatsen, maar om je handvatten te geven om je leven beter in te richten.

Het is een proces van zelfacceptatie. Wanneer je leert hoe jouw brein werkt, kun je minder energie verspillen aan vechten tegen je natuurlijke aanleg en meer energie richten op de dingen die jou energie geven.

Veelgestelde vragen over autisme herkennen

Hoe weet ik zeker of ik autisme heb?

Zekerheid krijg je pas na een grondig diagnostisch onderzoek door een gekwalificeerde professional. Zelfinzicht en het herkennen van patronen zijn een eerste stap, maar geen officiële diagnose.

Is autisme bij vrouwen anders te herkennen dan bij mannen?

Ja, vaak wel. Vrouwen camoufleren sociale interacties sterker, waardoor de kenmerken soms minder duidelijk zichtbaar zijn. Ze focussen zich soms meer op de sociale details die ze oppikken, terwijl ze intern veel meer prikkels verwerken.

Kan ik autisme ook op latere leeftijd ontwikkelen?

Nee, autisme is een ontwikkelingsstoornis en is er altijd al geweest. Het kan wel zijn dat je de symptomen pas op latere leeftijd herkent, bijvoorbeeld wanneer de eisen van het leven (werk, relaties) toenemen en het camoufleren te zwaar wordt.

Wat doe ik als ik denk dat mijn kind autisme heeft?

Neem contact op met de huisarts. De huisarts kan doorverwijzen naar specialistische jeugdzorg of GGZ voor een diagnostisch traject. Observeer vooral de patronen in interactie, spel en sensorische reacties van je kind.