Symptomen van autisme: wat zijn de kenmerken?

Het ontdekken en begrijpen van autisme kan een reis zijn vol nieuwe inzichten. Misschien zoek je informatie omdat je je zorgen maakt over jezelf of iemand in jouw naaste omgeving. Het is heel natuurlijk om vragen te hebben over wat autisme precies inhoudt. Wist je dat autisme, nu officieel vaak aangeduid als een autismespectrumstoornis (ASS), eigenlijk een andere manier van de wereld ervaren beschrijft? Het beïnvloedt hoe je communiceert, hoe je sociale interacties aangaat en hoe je prikkels verwerkt.

De term ‘spectrum’ is hierin cruciaal. Dit betekent dat autisme zich bij iedereen anders uit. Er is geen standaard ‘autistisch persoon’. De symptomen of kenmerken die je bij de één ziet, zijn heel anders dan bij de ander. Dit maakt het soms lastig om autisme te herkennen. Jouw unieke ervaring met autisme verdient het om gezien en begrepen te worden. Laten we samen de meest voorkomende kenmerken van autisme eens van dichterbij bekijken.

De kernkenmerken van autisme

Om autisme te begrijpen, kijken we naar twee hoofdgebieden waarbinnen uitdagingen of verschillen zich vaak manifesteren. Dit zijn de sociale communicatie en interactie, en de patronen van gedrag, interesses of activiteiten.

Verschillen in sociale communicatie en interactie

Dit gebied gaat over hoe je contact legt met anderen en hoe je non-verbale signalen oppikt. Voor veel mensen met autisme voelt dit soms alsof ze een vreemde taal proberen te spreken. Het is geen gebrek aan wens om contact te maken, maar de manier waarop dit intuïtief gebeurt, verschilt.

Je merkt misschien het volgende op:

• Moeilijkheden met wederkerigheid in gesprekken: Misschien vind je het lastig om het gesprek gaande te houden. Je beantwoordt vragen misschien letterlijk, of je hebt moeite om te weten wanneer je een beurt krijgt om te praten.
• Non-verbale communicatie: Oogcontact kan ongemakkelijk aanvoelen, of je gebruikt zelf minder gezichtsuitdrukkingen om je gevoelens te tonen. Het interpreteren van de gezichtsuitdrukkingen van anderen kan ook ingewikkeld zijn.
• Het begrijpen van sociale regels: Onuitgesproken sociale regels, zoals hoe dichtbij je iemand toelaat of hoe je gepast reageert op een grap, kunnen onduidelijk zijn. Je volgt misschien letterlijk de regels die je geleerd hebt.
• Interesses delen: Je hebt misschien heel intense interesses. Het kan een uitdaging zijn om deze interesses te delen op een manier die voor de ander boeiend is, of je merkt dat je moeite hebt om interesse te tonen in de hobby’s van een ander.

Deze uitdagingen leiden er soms toe dat je sociale situaties vermijdt. De angst om iets verkeerd te zeggen of te doen is dan te groot. Dit is een veelvoorkomend symptoom bij autisme bij volwassenen.

VIDEO: Autisme en diagnose

Beperkte, repetitieve patronen in gedrag, interesses of activiteiten

Het tweede belangrijke gebied betreft de behoefte aan voorspelbaarheid en de manier waarop je met prikkels omgaat. Veel mensen met autisme gedijen goed bij structuur. Onverwachte veranderingen kunnen veel stress veroorzaken.

Dit manifesteert zich vaak op de volgende manieren:

• Sterke, specifieke interesses: Je hebt misschien één of twee onderwerpen waar je alles van wilt weten. Dit zijn vaak diepgaande, specialistische kennisgebieden. De intensiteit van deze interesses is kenmerkend.
• Behoefte aan routine en weerstand tegen verandering: Een vaste dagelijkse routine geeft rust. Als je boodschappen doet, doe je dat het liefst altijd op dezelfde plek en op dezelfde tijd. Onverwachte omleidingen of een veranderd rooster brengen je van slag.
• Repetitieve bewegingen of spraak (stimming): Je kunt lichamelijke bewegingen maken om jezelf te kalmeren of bij sterke emoties. Denk aan friemelen met je handen, wiegen, of herhalende geluiden maken. Dit helpt je om je innerlijke balans te bewaren.
• Sensorische over- of ondergevoeligheid: Dit is een heel belangrijk punt. Je zintuigen werken anders. Sommige geluiden, felle lichten of bepaalde texturen van kleding kunnen ondraaglijk zijn (overgevoeligheid). Aan de andere kant kun je juist behoefte hebben aan veel prikkels, zoals harde muziek of sterk gekruid eten (ondergevoeligheid).

De invloed van sensorische verwerking

De manier waarop je zintuiglijke informatie binnenkrijgt, heeft een enorme impact op jouw dagelijks functioneren. Dit is een van de meest onderschatte aspecten bij het beschrijven van autistische symptomen. Een drukke supermarkt is voor jou niet alleen veel visuele informatie; het is een lawine aan geluid, geur en beweging die je brein tegelijkertijd moet verwerken.

Als je sensorische overprikkeling ervaart, kan dit leiden tot:

• Vermoeidheid: De hele dag filteren kost enorm veel energie.
• Mentaal ‘uitvallen’ (meltdown of shutdown): Wanneer de prikkels te veel worden, kan je systeem overbelast raken. Een meltdown is een intense uiting van frustratie of angst; een shutdown is je terugtrekken, waarbij je stil en afwezig wordt.
• Vermijding van bepaalde omgevingen: Je past je omgeving bewust aan om deze overbelasting te voorkomen.

Autisme bij vrouwen en volwassenen: camoufleren

Als je autisme later in je leven wordt vastgesteld, komt dit vaak doordat je heel goed bent geworden in het ‘maskeren’ of ‘camoufleren’ van je autistische trekken. Dit zie je vooral bij vrouwen en meiden.

Camoufleren betekent dat je heel bewust leert hoe ‘normale’ mensen zich gedragen. Je observeert anderen en bootst hun gedrag na. Hoewel dit sociaal handig lijkt, is het mentaal uitputtend.

Symptomen van camoufleren kunnen zijn:

• Je oefent gesprekken van tevoren in je hoofd.
• Je forceert oogcontact, ook al voelt het ongemakkelijk.
• Je probeert je speciale interesses te verbergen om aardig gevonden te worden.

Het gevolg van langdurig camoufleren is vaak een burn-out of ernstige angstklachten, omdat je constant een rol speelt die niet bij je past. Het herkennen van deze ‘verborgen’ symptomen is essentieel voor een juiste diagnose.

Vaak gestelde vragen over autisme en de symptomen

Wat is het verschil tussen autisme en een sociale angststoornis?

Het verschil zit hem in de oorzaak van de sociale vermijding. Iemand met een sociale angststoornis wil wel sociaal contact, maar is bang voor oordeel. Iemand met autisme heeft vaak moeite met het intuïtief begrijpen van de sociale regels en de mechanismen van communicatie zelf, wat leidt tot vermijding. Voor een overzicht van de signalen van autisme kun je de gerelateerde pagina bezoeken.

Is het altijd duidelijk zichtbaar als iemand autistisch is?

Nee, zeker niet. Vooral bij mensen die goed kunnen camoufleren of bij wie de kenmerken milder zijn, is het niet direct zichtbaar. De interne worsteling en de overprikkeling zijn vaak de grootste, maar minst zichtbare, symptomen.

Lees meer hier

Verken deze relevante bronnen om je kennis over Symptomen van autisme: wat zijn de kenmerken? uit te breiden.

• Wat zijn de kenmerken van autisme? – Parnassia Groep

Moet je alle kenmerken hebben om autisme te hebben?

Nee. Omdat het een spectrum is, ervaart iedereen een unieke combinatie van kenmerken. De intensiteit en de manier waarop deze kenmerken zich uiten, verschillen per persoon. Je hoeft niet alle genoemde symptomen te ervaren.