Autisme en onredelijkheid

Stel je eens voor: je deelt een ervaring met iemand, iets wat voor jou volkomen logisch en duidelijk is. Toch zie je dat de ander reageert alsof je zojuist een raadsel hebt opgelost in een compleet onbekende taal. Dit gevoel van ontkoppeling kennen veel mensen die een autistisch brein hebben. Vaak hoor je dan het woord ‘onredelijkheid’. Maar wat betekent dat nu écht als we kijken naar autisme?

De wereld door een andere lens

Wanneer we praten over autisme, hebben we het over een manier van informatieverwerking die verschilt van de neurotypische norm. Dit verschil is fundamenteel. Het beïnvloedt hoe je communiceert, hoe je sociale situaties interpreteert en hoe je omgaat met prikkels uit de omgeving. Voor jou voelt de ene aanpak logisch en de enige juiste; voor een ander is dat totaal anders.

De term ‘onredelijkheid’ kleeft soms aan gedragingen die voortkomen uit deze andere informatieverwerking. Het is een label dat vaak door de omgeving wordt opgeplakt, wanneer iemands acties niet passen binnen de verwachte, ‘redelijke’ kaders. Maar wiens redelijkheid meten we dan?

Wanneer logica botst met verwachting

Jouw interne logica is vaak zeer strikt en consistent. Je hecht veel waarde aan patronen, regels en eerlijkheid. Wanneer de externe wereld deze interne structuren verstoort, kan jouw reactie voor een buitenstaander onredelijk lijken. Denk bijvoorbeeld aan een plotselinge verandering van plannen. Voor jou breekt dit een zorgvuldig opgebouwde structuur af. De emotionele of praktische reactie die volgt, is een directe uiting van die verstoring.

Mensen met autisme zoeken vaak naar voorspelbaarheid. Dit is geen luxe, maar een noodzaak om de overvloed aan zintuiglijke en sociale informatie te kunnen managen. Zonder die voorspelbaarheid raakt jouw systeem overbelast. De reactie die dan volgt – misschien een intense uiting van stress of vasthouden aan het oorspronkelijke plan – is in essentie volkomen rationeel binnen jouw waarnemingskader. Het is een vorm van zelfbescherming.

Sensorische overprikkeling en ‘onredelijke’ reacties

Een cruciaal punt bij het begrijpen van gedrag dat als ‘onredelijk’ wordt bestempeld, is de rol van sensorische input. Jouw zintuigen nemen de wereld intenser waar. Geluiden, lichten, geuren of aanrakingen die voor een neurotypisch persoon nauwelijks opvallen, kunnen voor jou overweldigend zijn. Dit heet sensorische overgevoeligheid.

Stel je voor dat je in een drukke supermarkt bent. De TL-verlichting zoemt, de muziek is te luid, mensen botsen tegen je aan, en de geur van schoonmaakmiddel prikkelt je neus. Jouw brein probeert al deze intense signalen te verwerken. Op een gegeven moment is de emmer vol. Wat gebeurt er dan?

Je kunt reageren met:

• Een plotselinge ‘meltdown’ of ‘shutdown’.
• Het nodig hebben om de plek direct te verlaten, zonder uitleg.
• Het weigeren van een simpele instructie.

Voor iemand die de interne strijd niet ziet, lijkt deze reactie disproportioneel. “Waarom maakte je zo’n scène om het lawaai?” Ze zien de reactie, niet de oorzaak. Jouw behoefte om onmiddellijk te ontsnappen aan de bron van pijn, is dan geen onredelijke grill, maar een overlevingsmechanisme; dit hangt vaak samen met uitdagingen met executieve functies. Het is een noodzakelijke pauze om jouw systeem weer op nul te zetten.

VIDEO: Autisme: waarom je hoofd altijd zo vol zit #autisme #spectrum #overprikkeling #chaos #mentalhealth

De noodzaak van expliciete communicatie

Een ander gebied waar de botsing met ‘redelijkheid’ vaak optreedt, is communicatie. Jij communiceert vaak heel direct. Je zegt wat je denkt, en je verwacht dat anderen dat ook doen. Dit is efficiënt en eerlijk. Het probleem ontstaat wanneer de sociale conventies, de ongeschreven regels, vereisen dat je indirect bent, iets verbergt, of tussen de regels door leest.

Wanneer jij vraagt “Ben je boos?” omdat je iemands gezichtsuitdrukking ziet die niet overeenkomt met de woorden, wordt dat soms gezien als te dwingend of onredelijk. Jouw brein heeft de input van non-verbale signalen niet moeiteloos kunnen filteren en interpreteren zoals een neurotypisch brein dat doet. Daarom vraag je het expliciet. Je zoekt duidelijkheid. Het is een logische stap om verwarring te voorkomen, maar de omgeving interpreteert dit soms als betuttelend of veeleisend.

Special interests: De motor van jouw wereld

Jouw diepe interessegebieden, ook wel ‘special interests’ genoemd, zijn vaak een bron van vreugde en rust. Hierin kun je uren verdiepen zonder vermoeid te raken. Deze focus kan echter botsen met de verwachtingen van de maatschappij rondom ‘gebalanceerde’ interesses.

Als je een gesprek over jouw passie, bijvoorbeeld de geschiedenis van de Romeinse architectuur, tot in detail wilt voortzetten, terwijl de gesprekspartner graag wil overschakelen naar het weer, kan de aandrang om door te gaan als dwangmatig of onredelijk worden ervaren. Voor jou is dit het meest stimulerende, zinvolle onderwerp op dat moment. Het is jouw manier om de wereld te ordenen en verbinding te zoeken op een diep niveau.

Dit is geen onwil om sociaal te zijn. Dit is de manier waarop jouw sociale batterij oplaadt, door middel van gedeelde, diepgaande kennis. Het weigeren om van onderwerp te wisselen, komt voort uit de wens om jouw unieke manier van verbinding maken te delen. Het is jouw authentieke bijdrage aan het gesprek.

Omgaan met de misvatting van onredelijkheid

Hoe navigeer je in een wereld die jouw logica soms niet direct oppikt? Het is cruciaal om te herkennen dat de term ‘onredelijkheid’ bijna altijd een kwestie van perspectief is. Jij bent niet onredelijk; jouw interne systeem werkt anders en vereist andere randvoorwaarden om optimaal te functioneren.

Je kunt stappen ondernemen om de kloof tussen jouw logica en de externe verwachtingen te verkleinen:

• Kies jouw momenten: Leg uit dat je behoefte hebt aan rust voordat je een belangrijke sociale interactie aangaat. Dit vermindert de kans op overprikkeling en daaruit voortvloeiende reacties.
• Communiceer jouw behoeften vooraf: Zeg bijvoorbeeld: “Ik heb een hekel aan onverwachte veranderingen. Als je iets verandert, geef me dan twee minuten om het te verwerken.” Dit is duidelijke communicatie over jouw interne werking.
• Geef context bij sterke reacties: Als je merkt dat je emotioneel heftig reageert op een klein probleem, benoem dan achteraf (als je rustig bent) dat dit te maken had met een opeenstapeling van sensorische stress. Dit helpt de ander te begrijpen dat de reactie groter was dan de trigger.

Het is een reis van zelfacceptatie en het zachtjes educeren van de omgeving. Hoe meer je deelt over *waarom* je iets doet, hoe minder ruimte er is voor het label ‘onredelijkheid’. Jouw logica is er, alleen is de handleiding anders geschreven.

Verdiepende links

Verdiep je verder in Autisme en onredelijkheid met een aantal zorgvuldig geselecteerde links.

• Zelfcontrole bij volwassenen met autisme – 2017 – Omgaan met …

Veelgestelde vragen over autisme en redelijkheid

Veel mensen worstelen met de interpretatie van gedrag bij autisme. Hier zijn enkele veelvoorkomende vragen.

Wat is het verschil tussen onredelijkheid en een autistische eigenschap?

Onredelijkheid impliceert een gebrek aan logica of wijsheid. Autistische eigenschappen, zoals de behoefte aan routine of sensorische gevoeligheid, zijn fundamentele aspecten van jouw neurologische bedrading. Wat als onredelijk wordt gezien, is vaak een logische reactie op een prikkel of situatie die jouw specifieke manier van verwerken uitdaagt.

Kan iemand met autisme onredelijke beslissingen nemen?

Jazeker. Iedereen kan soms onredelijke beslissingen nemen. Bij mensen met autisme kunnen beslissingen die voortkomen uit angst, overprikkeling of een sterke focus op één detail, door buitenstaanders verkeerd worden geïnterpreteerd als inherent onredelijk. De onderliggende motivatie is echter vaak een poging om controle of veiligheid te behouden.

Hoe kan ik mijn behoefte aan herhaling duidelijk maken zonder betuttelend over te komen?

Wees direct en feitelijk. Formuleer het als een persoonlijke werkvoorwaarde. Bijvoorbeeld: “Om zeker te zijn dat ik het goed begrijp, herhaal ik de stappen even voor mezelf.” of “Ik functioneer het beste als ik informatie in stappen krijg. Zou je dit nog een keer rustig willen uitleggen?” Dit verschuift de focus van jouw ‘falen’ naar jouw efficiënte werkwijze.

Executieve functies spelen een cruciale rol in het dagelijks leven van mensen met autisme, aangezien deze functies essentieel zijn voor planning, organisatie en het uitvoeren van taken. Het is belangrijk om te begrijpen hoe deze functies werken en welke strategieën er zijn om ze te ondersteunen, bijvoorbeeld door meer inzicht te krijgen in het begrijpen en verbeteren van executieve functies bij autisme. Deze vaardigheden beïnvloeden hoe iemand omgaat met nieuwe situaties en prioriteiten stelt.