Je merkt het misschien op. Soms trekt iemand met autisme aan zijn of haar haren. Het lijkt misschien vreemd of zelfs verontrustend voor de buitenwereld. Maar voor de persoon die dit doet, heeft het vaak een diepere betekenis. We duiken samen in de wereld van haren trekken, of trichotillomanie, binnen het autisme spectrum.
Waarom trekken mensen met autisme aan hun haren?
Haren trekken bij autisme is een gedrag dat soms voorkomt. Het is een vorm van stimming. Stimming staat voor zelfstimulerend gedrag. Het helpt mensen om prikkels te reguleren. Jouw zenuwstelsel werkt anders. Dit kan leiden tot overprikkeling of juist onderprikkeling. Haren trekken biedt dan een manier om balans te vinden.
Stel je eens voor dat je constant te veel geluiden, lichten of aanrakingen ervaart. Je voelt je alsof je huid te strak staat. Haren trekken kan een soort ‘anker’ zijn. Het geeft een duidelijke, voorspelbare sensatie. Dit interne gevoel van chaos neemt even af. Het is een copingmechanisme, een manier om met de intense input om te gaan.
De rol van sensorische prikkels
Mensen met autisme ervaren zintuiglijke informatie vaak anders. Dit noemen we sensorische verwerkingsproblemen. Sommige mensen zijn hypersensitief. Zij reageren heel sterk op normale prikkels. Anderen zijn juist hyposensitief. Zij zoeken actief naar sterke prikkels om hun systeem te ‘voelen’.
Bij haren trekken speelt de textuur een grote rol. De spanning op de haarwortel geeft een specifieke feedback. Sommigen vinden het prettig als de haar breekt. Anderen genieten van het gevoel van de haren tussen de vingers. Het ritmische aspect van het trekken werkt vaak kalmerend.
Dit gedrag helpt bij het reguleren van:
- Angst en spanning.
- Verveling of juist te veel prikkels.
- De noodzaak om te focussen op een taak.
Trichotillomanie en autisme: een nauwe band
Haren trekken valt onder de noemer Body-Focused Repetitive Behaviors (BFRB’s). Trichotillomanie, de klinische term voor dwangmatig haren trekken, komt vaker voor bij mensen op het autismespectrum. Het is belangrijk om dit gedrag te zien als een uiting van een onderliggende behoefte, niet als ‘slecht gedrag’.
Vaak zijn er triggers die het trekken uitlokken. Weet je wanneer dit gedrag bij jou of iemand die je kent het meest voorkomt? Het identificeren van deze momenten is de eerste stap naar begrip.
Veelvoorkomende triggers zijn:
- Concentreren op complexe taken.
- Ontspanning na een drukke dag.
- Een gevoel van onrust of frustratie.
- Verveling bij monotone activiteiten.
Het verschil met dwanghandelingen
Het verschil met dwanghandelingenJe vraagt je misschien af of dit hetzelfde is als een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS). Hoewel er overlap kan zijn, is het mechanisme achter haren trekken bij autisme vaak anders. Bij OCS gaat het vaak om het verminderen van angst door een ritueel uit te voeren. Bij autisme gaat het meer om sensorische regulatie. Je zoekt een specifiek gevoel om je interne staat te stabiliseren.
Dit gedrag voelt vaak onwillekeurig, maar het is een actieve poging om je goed te voelen. Het is een vorm van zelfzorg, ook al ziet het er van buitenaf misschien niet zo uit.
Wat kun je doen als haren trekken je leven beïnvloedt?
Als het trekken leidt tot zichtbare haaruitval of als het je dagelijks leven belemmert, is het tijd om hulp te zoeken. Het doel is niet om het gedrag compleet te stoppen, maar om gezondere alternatieven te vinden die aan dezelfde behoefte voldoen.
VIDEO: Juf Tjarda is bijna blind en nam mijn klas een dagje over!
Aanbevolen leesvoer
Bekijk deze interessante artikelen die we hebben uitgekozen over Haren trekken bij autisme: oorzaken en hulp.
Alternatieven voor haren trekken
Omdat de behoefte aan sensorische input blijft bestaan, moeten we die input op een andere manier aanbieden. Je zoekt een vervanging die even bevredigend is, maar minder schadelijk.
Probeer eens te experimenteren met fidget toys. Deze hulpmiddelen vangen de behoefte aan fijne motoriek op. Ze zijn een effectieve manier om te helpen bij de uitdagingen rondom motoriek bij autisme. Denk aan:
- Stressballen met een unieke textuur.
- Tangle toys die je eindeloos kunt buigen.
- Zachte lapjes stof of ‘fuzzies’ om tussen je vingers te houden.
Als het gaat om de orale sensatie (als je ook weleens aan haren bij de wortel trekt), kunnen kauwkettingen een uitkomst bieden. Ze zijn ontworpen voor intensief kauwen en bieden een sterke input zonder schade.
Praktische stappen voor zelfhulp
Het aanpakken van dit gedrag vraagt om geduld en zelfcompassie. Je verandert een diepgeworteld patroon. Begin klein. Je hoeft niet alles in één keer op te lossen.
Focus op de momenten dat je het vaakst trekt. Wat gebeurt er vlak voordat je begint? Probeer in dat moment bewust een alternatieve handeling te kiezen. Dit heet habit reversal training, maar dan op jouw manier toegepast.
Denk hierover na:
- Houd een dagboekje bij. Noteer tijd, activiteit en gevoel.
- Verander de omgeving. Als je trekt tijdens tv-kijken, pak dan een ander object vast.
- Zorg voor voldoende basisinput. Eet regelmatig of beweeg even als je merkt dat je onderprikkeld raakt.
Professionele ondersteuning zoeken
Soms lukt het niet om dit patroon zelf te doorbreken. Dat is volkomen normaal. Professionals kunnen je helpen met gerichte strategieën. Een therapeut die ervaring heeft met autisme en BFRB’s is ideaal.
Wat een therapeut kan bieden:
- Inzicht in jouw specifieke sensorische profiel.
- Gespecialiseerde technieken om de drang te verminderen.
- Ondersteuning bij het omgaan met bijkomende angst of frustratie.
Het is cruciaal dat de aanpak past bij jouw manier van zijn. Een aanpak die te rigide is, werkt vaak averechts bij mensen op het spectrum. Je zoekt iemand die jouw ervaring erkent en respecteert.
Veelgestelde vragen over haren trekken bij autisme
Je hebt waarschijnlijk nog vragen. Hieronder staan een paar zaken die vaak naar boven komen als het gaat om trichotillomanie bij autisme. Vaak is dit gedrag gerelateerd aan het vastlopen in je hoofd of een overprikkeling die je op die manier probeert te reguleren.
Is haren trekken een teken dat ik verdrietig ben?
Niet per se. Hoewel spanning en angst wel triggers kunnen zijn, is het primair een reactie op sensorische of neurologische behoeftes. Je zoekt een vorm van zelfregulatie, niet altijd uiting van diep verdriet.
Moet ik me schamen voor dit gedrag?
Absoluut niet. Dit is een onbedoelde manier waarop jouw lichaam probeert te functioneren in een wereld die soms te veel of te weinig prikkels geeft. Schamen helpt je niet verder. Acceptatie van de behoefte is de eerste stap naar verandering.
Kan het stoppen van haren trekken mijn stimming wegnemen?
Nee. Je wilt de schadelijke uiting van stimming aanpakken. De behoefte om te reguleren blijft. Het doel is om de energie die je in haren trekken stopt, te verplaatsen naar een veilige, niet-schadelijke activiteit, zoals het gebruik van een zachte fidget-tool.
